English/Maori •• 1840 - 19001900 - 1930s1940 - 1960s • 1970 - 1990 •• Sources

Tama tu, tama ora; Tama noho, tama mate

  • Tae rawa ki ngā tau 1970, 18-20 ōrau anake te hunga Māori e tino matatau ana ki te reo, ā, pakeke ake i te 65 tau te nuinga.

Kua whānui kē te puta o ngā āwangawanga o ngā rōpū Māori mō te reo, pērā i a Ngā Tamatoa me te Rōpū o te Reo Māori.

I te tau 1972 i tāpaetia tētahi pitihana ki te aroaro o te whare pāremata e ïnoi ana kia akona te reo Māori i ngā kura katoa o te motu. E 30,000 ngā tāngata i haina i te pitihana, ā, he nui ngā kaupapa i puta hei tautoko i te mātauranga reo Māori.

  • I te tau 1978 i tū te kura o Ruatoki hei kura reorua tuatahi i Aotearoa.
  • I tū ngā kōhanga reo tuatahi e rua i Wainuiomata me Waiwhetū i te tau 1982. Nā ēnei tïmatanga ka puta ā-motu te Kāhui Kōhanga Reo.
  • I te tau 1985 i tū te kura kaupapa Māori tuatahi, a Hoani Waititi, mō ngā tamariki e puta ana i ngā kōhanga reo. Nō te tau 1989 rawa i whakaaehia ōkawatia e te kāwanatanga ngā Kura Kaupapa Māori.

Ka torohaki haere i te motu ngā kaupapa i tïmataria i ngā tau 1970 kia whakamanahia, kia tiakina te reo hei reo whaimana, hei reo ora.

  • I whakatakotoria te Kerēme Reo Māori ki mua i te Rōpū Whakamana i te Tiriti o Waitangi e Ngā Kaiwhakapūmau i te Reo i te tau 1984. Ko te whakatau tata, kua heke rawa te tokomaha o ngā kaikōrero Māori ki te 50,000, arā, 12 ōrau o te taupori Māori.

I te tau 1987, nā runga i te whakahau a te Rōpū Whakamana i te Tiriti o Waitangi, ka mana te Ture Reo Māori. Nā tēnei ture i mana ai te reo Māori hei reo whaimana, ā, i tū ai hoki te Kōmihana mō te Reo Māori, e kïia ana i ēnei rā, ko Te Taura Whiri i te Reo Māori.

Click on button to go to previous page
Click on button to go to introduction
Click on button to go to the next page

Click on image for a larger picture

Awhinatia! The First Maori Language Day, 1972
[Archives Reference: MA, W2459/193, 19/1/605 Part 5]

Click on image for a larger picture

Memo forwarding the petition to the Maori Affairs Department
[Archives Reference: MA, W2459/193, 19/1/605 Part 5]

Click on image for a larger picture

Waiwhetu Kohanga Reo, 24 May 1984
Photograph by Don Roy, Courtesy of The Dominion Post
[Archives Reference: AAMK, W3495, 31g]

Click on image for a larger picture

Opening of Te Kura o Hoani Waititi Marae, 1985
With John Bennett, David Lange, Paul Reeves and Pita Sharples,
Photograph by Gil Hanly
[Archives Reference: AAMK, W3495, 2/f]